Dokter in Ghana, onder deze titel schrijft Karel Bijlsma uit Schaijk over zijn verblijf in het Afrikaanse land. Met zijn vrouw Marieke is hij na zijn pensionering in een ziekenhuis in Battor gaan werken.
Veel kinderen bewijs van fertiliteit (vruchtbaarheid)
Kinderen hebben of kunnen krijgen, is in Ghana erg belangrijk. De vrouwen die geen kind kunnen krijgen, zijn outcasts, ze staan buiten de maatschappij. Bij mannen zijn kinderen het bewijs van hun fertiliteit: mannen met veel kinderen (en veel vrouwen) staan maatschappelijk in aanzien.
Het laat zich dus denken dat zaken als familieplanning, voorbehoedsmiddelen en sterilisatie nogal moeizaam bespreekbaar zijn. Dat ze slechts mondjesmaat ingang vinden in Ghana ligt dan ook voor de hand. De aids-epidemie heeft de ideeën over condoomgebruik duidelijk veranderd: dan is het namelijk preventieve geneeskunde. Ik schreef er al eens over. Toch heeft condoomgebruik nog niet echt ingang gevonden, ondanks de uitgebreide reclame ervoor en de waarschuwingen tegen aids in de media en op reclameborden langs de wegen.
Het dichtbinden van de eileider bij vrouwen gebeurt wel in het ziekenhuis, maar slechts zo nu en dan en nooit zonder nadrukkelijk schriftelijk verzoek van de vrouw en haar man. Meestal gebeurt het om medische redenen zoals bijvoorbeeld herhaalde zwangerschapvergiftiging. Uiterst zelden wordt het gedaan, omdat het echtpaar vindt dat ze genoeg kinderen hebben.
Het zou in zo'n situatie meer voor de hand liggen om bij de man de zaadstrengen te onderbinden, want dat is makkelijker dan sterilisatie bij de vrouw en bovendien goedkoper. Zoiets is echter voor de Ghanese man ondenkbaar. Er was dan ook nogal veel belangstelling van de (mannelijke) operatieverpleegkundigen toen ik enige tijd geleden een blanke, Europese man steriliseerde.
Het was vrij lang geleden, dat ik zoiets had gedaan en ik had best moeite om de rechter zaadstreng te pakken te krijgen. Het deed me denken aan de tijd toen ik in de zeventiger jaren in opleiding was tot chirurg. Eén van mijn medeassistenten vertelde, dat hij, toen hij dezelfde operatie moest doen, zo bang was geweest dat hij zich zou vergissen in de linker en rechter vaatstreng, dat hij, toen de linkerkant klaar was, zelfs was omgelopen naar de rechterkant van de patiënt. Het uiteindelijke resultaat was teleurstellend, want de man bleek bij controle nog steeds vitaal sperma te produceren. De enige verklaring was, dat de assistent in zijn zenuwen twee keer de linker zaadstreng had onderbonden en de rechter ongemoeid had gelaten.
Onderbinden van de rechterkant bewees toen dat dat inderdaad het geval was, want daarna was de spermaproductie nul geworden. Kort geleden kwam mijn blanke Europeaan voor controle. De laborant, die het microscopisch onderzoek had verricht, kwam met een zeer bezorgd gezicht de uitslag brengen. Hij had het papier zorgvuldig dichtgevouwen en vertelde dat het helemaal fout zat.... Hij had geen enkele spermatozo gevonden! Zijn verbaasde gezicht bij mijn reactie dat het juist de bedoeling was, was een foto waard. De patiënt tevreden naar huis, ik opgelucht indachtig de ervaring van mijn collega en de laborant al puzzelend terug naar het laboratorium.