Dokter in Ghana, onder deze titel schrijft Karel Bijlsma uit Schaijk over zijn verblijf in het Afrikaanse land. Met zijn vrouw Marieke is hij na zijn pensionering in een ziekenhuis in Battor gaan werken.
Bezoek aan de Paramount Chief
Betty is het hoofd van de Primary Health Care. Het „rijdend consultatiebureau” voor zwangeren, pasgeborenen en kinderen is daar een onderdeel van. Ze bezoeken 1 keer per maand de dorpen in de verre omgeving, zowel aan onze kant van de rivier als aan de overkant . . . . „Overbank” zoals ze hier zeggen. Ze doen fantastisch werk: vaccineren de kinderen, controleren de zwangeren, de moeders en hun kinders. Ze houden groeicurven bij van de baby's, adviseren over de voeding en hebben eventueel voedingssupplementen bij zich, die de moeders kunnen kopen.
Een van de grootste problemen op Overbank is dat er geen fatsoenlijk drinkwater is. De echtgenote van een van de waarnemend chirurgen heeft 2 jaar geleden enkele tochten met de Primary Health Care meegemaakt. Ze heeft zich toen voorgenomen te proberen de drinkwatervoorzieningen op Overbank te verbeteren door het slaan van waterputten te organiseren. Daar is natuurlijk geld voor nodig, maar ook informatie waarom die putten er niet allang zijn. Navraag maakte ons duidelijk, dat je geen put kan slaan op Overbank, omdat er maar een dun toplaagje aarde is en dan kom je op de rotsen. Wil je daar in (of doorheen) dan heb je speciale apparatuur nodig en veel meer geld. Bovendien wil je er wel zo zeker mogelijk van zijn dat er water zit. Tot nu toe is alles op niets uitgedraaid, maar Betty heeft het er niet bij laten zitten. Afgelopen vrijdag kwam ze met haar man bij ons langs. . . . of we zaterdagmiddag om 3 uur meekonden naar de Paramount Chief. Ze had hem over het probleem benaderd. Natuurlijk konden we mee! Later kwam ze terug, want ze was vergeten, dat we tevoren een cadeautje moesten laten bezorgen. 2 flessen Gin was wel ok. Zij wilde er wel voor zorgen, wij zouden betalen: 10 Ghana cedies was zeker genoeg (dat is ong. 7 euro).
In het traditionele bestuur staat de Paramount Chief boven een aantal lokale chiefs. Hij is als het ware de regionale baas over een aantal lokale bestuurders. Dit traditionele systeem bestaat al heel lang en functioneert naast het landelijke systeem, dat door de Engelsen in de koloniale tijd is ingevoerd.
5 minuten te vroeg arriveerden we met zijn vieren bij het „paleis” van de Paramount Chief (in het gewone leven is hij algemeen directeur van een bouwbedrijf in Accra). Er stonden stoelen in de schaduw van een boom: de wachtkamer. Om exact 3 uur werden we binnengenood. In een vrij donkere kamer zat de Paramount Chief in een fauteuil op een kleine verhoging aan de korte kant van de kamer met zijn voeten op een extra bankje. Langs de muren stonden fauteuils en banken, een lage tafel stond voor de Paramount Chief en verder stonden er een tweetal normale tafels. We werden genood om plaats te nemen, waarbij de stoelen links en rechts van de Paramount Chief vrij moesten blijven. Links van hem kwam de „ceremoniemeester” te zitten en rechts zijn „stoolfather”, zijn plaatsvervanger als hij niet in Battor is. Hij sprak nogal zacht, zodat we van zijn welkomswoord niet alles konden verstaan. We kregen wel mee dat hij ons uitgebreid dankte voor onze bijdragen aan het ziekenhuis en aan Battor, maar ook dat hij ons op het jaarlijks festival (in december) had gemist en dat hij ons daarvoor van harte uitnodigde. Met betrekking tot de waterputten vertelde hij eerst dat hij in zijn eigen huis in Accra geen waterleiding had, maar regelmatig een tankwagen met water moest laten komen om zijn tanks te vullen. Een put slaan was voor hem onbetaalbaar. Tot nu toe had hij 1 firma gevonden, „Country Water” geheten, die het voor 6500 Ghana cedies (dat is ongeveer 4500 euro) per put wilde doen. De vraag was hoe betrouwbaar de firma zou zijn. Hij wilde in ieder geval nog 2 andere firma’s zoeken. Dat zou een kwestie zijn van 1 à 2 weken en daarna zouden we verder kunnen praten.
Vervolgens weer een uitgebreid dankwoord, deze keer van de stoolfather. Het ging gepaard met een fles Spaanse witte wijn voor ons. Hij vermeldde met nadruk onze inspanningen voor het mortuarium en muskietennetten.
Verder legde hij uit dat traditioneel de dank voor e.e.a. werd bezegeld door drank aan de goden (?) te plengen voor de deur of zo’n beetje op de drempel. Of we daarmee in konden stemmen. Natuurlijk konden we dat. Wij dus naar buiten, samen met de ceremoniemeester en een oudere man, waarvan de functie mij niet geheel duidelijk was. . . . een geestelijke? Het offer werd geplengd met een heel ritueel verhaal in Ewé. Daar verstonden we dus niets van. De oude man was niet helemaal tekstvast en werd verschillende keren gesouffleerd door de ceremoniemeester. Intussen kieperde hij ruim 4 borrelglazen Gin op de drempel en ervoor. Tenslotte nam hij zelf een dubbele borrel en bood de aanwezigen er ook eentje aan. Marieke en ik namen een klein slokje, Betty en haar man bedankten beleefd.
Terug binnen heb ik de Paramount Chief bedankt voor zijn vriendelijke woorden, zijn luisterend oor, zijn invitatie voor het festival en zijn inspanningen voor de waterputten, die hopelijk resultaat zouden opleveren.
De echtgenoot van Betty vroeg vervolgens permissie om te vertrekken en om 4 uur stonden we weer buiten. Echter niet nadat we de businesscard van de Paramount Chief hadden gekregen en hij ons mobiel telefoonnummer in zijn telefoon had opgeslagen.
Het instituut lijkt uit de tijd, maar de bekleder is geheel up to date.